Zirveye katılacak liderler havaalanına giden yol güzergahındaki çirkin görüntüleri görmesin diye yol boyu panolar koydular. Bir zamanlar Erdoğan deprem bölgesini ziyaret ettiğinde de aynı yöntemi uygulamışlardı. Ama ne tahta perdeler ne panolar halkın içinde bulunduğu çaresizliği, yoksulluğu gizleyemedi.

Nato zirvesine katılacak liderler ve bürokratlar koltuklarının altında AB raporuyla gelecekler. Onlar Türkiye’yi değerlendirirken yolda gördüklerinden çok AB raporlarını esas alacaklar.
AB raporlarında neler olduğunu da Türkiye’nin önde gelen insan hakları hukukçularından ve diplomatlarından olan, kendisi de Avrupa Konseyi daimi temsilciliği ve Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi yargıçlığı yapan Rıza Türmen’den dinleyelim.

“AB raporunu okurken utanç duydum. Türkiye ile ilgili böyle bir raporun yazılmış olmasından utanç duydum. Türkiye’yi bu durumlara getirenlerle, zulmedenlerle aynı ülkede yaşadığım için, aynı vatandaşlığı paylaştığım için utanç duydum. Hukuka aykırılıkları AİHM ya da AYM tarafından saptanmış yargı kararlarıyla yıllardır özgürlüklerinden yoksun bırakılan insanlar için utanç duydum. Bütün bu adaletsizlikler karşısında yeterli ve etkili olamamanın verdiği çaresizlik nedeniyle utanç duydum.”

Milli takımın Dünya Futbol Şampiyonasından elenmesinden sonra takımın as oyuncularından Arda Güler’in “çok üzgünüz, utanç duyuyoruz” demesi üzerine “Arda’nın utanç duymasına gerek yok. Utanç duyulacak başka konular var” diyen Rıza Türmen Avrupa Parlamentosu’nun birkaç gün önce kabul ettiği Türkiye ile ilgili raporu örnek göstermiş.
Rapor, önce demokrasi açısından Türkiye’nin resmini çiziyor, Türkiye’de yargı bağımsızlığının alarm verici bir düzeyde olduğuna, Türkiye’nin ceza ve terörle mücadele yasalarının, seçilen belediye başkanlarını, muhalefet siyasetçilerini, insan hakları savunucularını bastırmak için kullanıldığına, Türkiye’nin demokratik standartlar bakımından hem ulusal hem de yerel düzeyde ciddi bir gerileme içinde bulunduğuna, muhalefet partilerine mensup 28 belediye başkanının tutuklandığına ve görevlerine son verildiğine, 11 belediye başkanı yerine kayyım atandığına, Ekrem İmamoğlu’nun asılsız iddialarla19 Mart’tan beri cezaevinde bulunduğuna, Türkiye’nin AİHM kararlarını uygulamadığına işaret ediyor.

Raporun, Türkiye’nin AB üyeliği bölümünde, Türk halkının çoğunluğunun AB’ye tam üye olma isteğine ve hükümetin bu yöndeki beyanlarına karşın, üyeliğin Kopenhag kriterlerinin gerçekleştirilmesinden geçtiği belirtilmekte ve Türk hükümeti, AB kapısında bekletilmesinden duyduğu üzüntüyü ifade etmek yerine, hukuk devleti, insan hakları, demokratik standartlar, basın özgürlüğü ve başka özgürlükler alanındaki eksiklerini giderecek önlemler almaya davet edilmekte.

AB kurumları ve üye devletler de Türkiye’de demokrasinin geri gidişi karşısında yeterince seslerini çıkarmadıkları için eleştirilmekte. Rapor, Türkiye’de bağımsız bir yargı olmamasını ve yargıdaki çifte standardı kınadıktan sonra AİHM kararlarındaki ilkeleri ve masumiyet karinesini ihlal eden gizli tanık uygulamalarına son verilmesini öngörmekte.

Raporda yer alan ilgi çekici görüşlerden biri de, AB’nin genişleme politikasından yararlanmak için atılması gereken ilk adım AYM ve AİHM kararlarının uygulanması.
Osman Kavala, Selahattin Demirtaş, Figen Yüksekdağ, Can Atalay ve Tayfun Kahraman’ın cezaevinde tutulmasını kınayan raporda CHP’nin Cumhurbaşkanı Adayı Ekrem İmamoğlu’nun ve seçilmiş belediye başkanlarının tutuklanması ve kayyım uygulamaları kınanıyor.

Avukatların tutuklanmasının savunma hakkına müdahale olduğu belirtilen raporda Basına uygulanan baskılar eleştiriliyor. Raporun son bölümünde, Türkiye’de görülen demokrasideki ciddi geri gidiş karşısında yaptırım uygulanması, bu çerçevede AB’ deki mal varlıklarının dondurulması öngörülüyor. Rapor yaptırım uygulanmasını istediği kişileri şöyle sıralıyor.

Temel hak ve özgürlüklerin ciddi ihlaline yol açan resmi kişiler, kayyım görevini üstlenenler ya da devletin baskı mekanizmasının anahtarı aktörler. Türkiye’nin giderek daha otoriter bir rejime kaydığı, yargının muhalefeti sindirmek için kullanıldığını herkes görüyor.“Dünya Basın Özgürlüğü 2025 endeksinde Türkiye’yi 180 devlet arasında 159. Yapanlara ya da Özgürlük Evi raporlarında Türkiye’nin yarı özgür kategorisinden özgür olmayan devletler kategorisine düşmesine neden olanlara sormak gerek:Biz nasıl bu noktaya geldik?”“Utanç duygusuyla yaşayan benim gibi pek çok insanın olduğunu biliyorum. Utanç duygusu aynı zamanda öfkeye yol açar. Öfke utanç duygusuyla beslenir. Toplumsal bir utanç duygusunun beslediği toplumsal bir öfke ise değişimin önemli bir dinamiğidir.” Diyen bir dönem Cumhurbaşkanlığı adaylığı Kılıçdaroğlu ekibi tarafından uygun görülmeyen Rıza Türmen yazısının sonunda önemli bir anekdottan söz eder. Primo Levi, Nazi kampından çıkarken “insan olmaktan utanmak”tan söz eder. Bu sözün altında insan olmanın getirdiği ortak bir sorumluluk yatar. İnsan olmaktan utanmak istemiyorsak, insan olmanın getirdiği ortak sorumluluğu üstlenmemiz gerekir.

Depremde yıkılan binaların önüne tahta perdeler koyabilir keza Nato zirvesine gelecek liderler görmesin diye Ankara’da yol boyu panolar asabilirsiniz de açlık, yokluk, sefalet, adaletsizlik öyle gizlenmiyor işte. Katılanların büyük bölümünün AB üyesi ülke liderleri olduğu bir toplantıda bu gerçekler önünüze konduğunda ne yapacaksınız?

Ankara’ya Asılan Panolar Utancımızı da Gizler Mi? yazısı ilk önce Arena Haber üzerinde ortaya çıktı.