Ali Güven: Bir Ustanın Ardında Kalan Bodrum

Yıllar önce Bodrum’un efsanevi sandalet ustası Ali Güven hakkında bir köşe yazısı kaleme almıştım. Ancak geçen gün yaşadığım iki küçük olay, bu yazıyı yeniden güncelleme ihtiyacı hissettirdi.

Oasis’te bir ayakkabı dükkânına girmiş, eski Bodrum’u ve sandalet ustalarını konuşuyorduk. Tezgahtaki genç bir çalışan bir anda bana dönüp:

“Abi, Ali Güven’i tanıyor musun?” diye sordu. Şaşırdım.

Çünkü bu soruyu soran genç, Ali Usta’nın aktif olarak üretim yaptığı yılları yaşamamıştı bile. Aradan yıllar geçmiş olmasına rağmen Ali Güven’in adı hâlâ genç kuşakların hafızasında yaşamaya devam ediyordu.

Daha sonra başka bir dost sohbetinde konu yine Ali Güven’e geldi. O an bir kez daha anladım ki bazı insanlar yalnızca yaşadıkları döneme değil, yaşadıkları kentin hafızasına da iz bırakırlar. Ali Güven işte böyle bir ustaydı.

Bugün Bodrum’un geleneksel kültüründen söz edeceksek; süngercilerden, ahşap tekne ustalarından, mandalina üreticilerinden, balıkçılardan ve sandalet ustalarından bahsetmek zorundayız.

Bu ustalar yalnızca mesleklerini icra eden insanlar değildi. Onlar Bodrum’un karakterini oluşturan, kentin ruhunu şekillendiren emek insanlarıydı. Süngerciler denizin cesaretini, tekne ustaları ağacın sabrını, mandalina üreticileri toprağın bereketini, balıkçılar ise yaşamın denizle kurduğu bağı temsil ederdi. Sandalet ustaları da deriyi işleyerek Bodrum’un dünyaya açılan kültürel simgelerinden birini yaratırlardı.

Ne yazık ki bu kültürel mirasın önemli bir bölümü gözlerimizin önünde kayboluyor. Özellikle Bodrum sandaletçiliği, yeni ustaların yetişmediği, mevcut ustaların ise birer birer meslekten çekildiği bir dönemi yaşıyor. Oysa Bodrum sandaletleri yalnızca bir ayakkabı değildir.

Bodrum’un tarihidir. Kültürüdür. Kimliğidir.

Yaklaşık 15 yıl boyunca Ali Güven ile yan yana dükkânlarımız oldu. Benim de o yıllarda bir deri atölyem vardı. Atölyemde vaketa deriden anahtarlıklar, kemerler, çantalar, cüzdanlar, bileklikler ve çeşitli el sanatı ürünleri üretiyordum. Zaman zaman insan yüzlerinden esinlenerek küçük heykelcikler ve özgün tasarımlar yapıyor, deriyi yalnızca bir malzeme değil, sanatın bir aracı olarak görüyordum.

Bu nedenle Ali Güven’in çalışma disiplinini, malzemeye olan saygısını ve ustalığını yakından gözlemleme şansına sahip oldum.

Her sabah dükkânlarımızı açar, gün boyu derinin kokusu eşliğinde üretim yapardık. Ali Usta’nın atölyesi aslında bir üretim alanından çok bir sanat mekânını andırırdı. Her müşterinin ayağı ayrı ölçülür, ölçüler beyaz kartlara özenle not edilir, her sandalet kişiye özel hazırlanırdı.

Ali Güven’in ustalığını farklı kılan yalnızca el becerisi değildi. O, deriyi tanıyan, malzemenin dilinden anlayan gerçek bir zanaatkârdı. Derinin hangi bölümünün hangi modelde kullanılacağını bilir, en küçük ayrıntıyı bile gözden kaçırmazdı. Bir sandaletin yıllarca kullanılabilmesi için gereken sağlamlığı ve estetiği aynı üründe buluşturmayı başarırdı.

Bir gün daha hızlı üretim yapabilmesi için hidrolik pres kullanmasını önermiştim. Gülümsedi. Ve her zamanki sakinliğiyle işi yine kendi yöntemleriyle yapmaya devam etti.

Çünkü onun için önemli olan hız değil, ustalıktı. Önemli olan çok üretmek değil, doğru üretmekti. Belki de onu farklı kılan tam olarak buydu.

Ali Güven yalnızca sandalet yapmıyordu. Deriye Bodrum’un hikâyesini işliyordu.

Onun ürettiği sandaletler yıllar içinde dünyanın birçok ülkesine ulaştı. Sanatçılar, tasarımcılar, koleksiyonerler ve ünlü isimler tarafından ilgi gördü. Ancak Ali Usta hiçbir zaman şöhretin peşinde koşmadı.

O işinin peşinden koştu. Bugün Bodrum hızla değişiyor. Eski dükkânlar kapanıyor. Atölyeler azalıyor. El emeğinin yerini seri üretim alıyor.

Fakat kentler yalnızca binalarla değil, ustalarıyla yaşar. Bir kentin hafızasını yaşatanlar; o kente emek veren, üreten ve iz bırakan insanlardır.

Ali Güven de Bodrum’un hafızasına dönüşmüş insanlardan biridir. Aradan yıllar geçmesine rağmen genç bir çocuğun bile “Ali Güven’i tanıyor musun?” diye sorabilmesi, geride bırakılmış en değerli mirastır.

Bazı insanlar yaşarken eser üretir. Bazıları ise bir kentin ruhuna dönüşür. Ali Güven, Bodrum’un ruhuna dönüşen ustalardan biridir.

Onun hatırasını yaşatmak, aynı zamanda Bodrum’un kaybolmaya yüz tutan kültürel mirasına sahip çıkmaktır.