Bazen bir şarkı, bir şiir, hatta yalnızca tek bir satır alır götürür insanı. Bir kubbe gibi üzerimize kapanır; başka bir zamana ,başka bir mekana, başka bir hâle taşır. Bunun mutlaka edebi bir metin olmasına da gerek yok. Kimi zaman insanların kurduğu cümlelerin arasına sıkışmış tek bir ifade, içimizde birçok kapıyı aynı anda aralar.
Geçenlerde bir program sırasında moderatör Abdulkadir Sevindik’ in sorduğu bir soru o an beni durdurdu; “Aynıların içerisinden farklı olanını nasıl bulacağız?” Tıpkı bir ödül töreninde Serenay Sarıkaya’nın düşündürdüğü gibi: “Parçalanmaya izin vermek ve sonra bütün parçaları yerine tekrar koymak. Önemli değil, parçalanıp parçalanıp , yeniden yaratacak gücümüz var diye düşünüyorum.” Bu iki cümle … Siz de lütfen durun ve düşünün, bakalım aynı noktada buluşabilecek miyiz.
Son yıllarda giderek aynılaşan, tek tip bir insan modeli yaratılmaya çalışılan bir dönemin içindeyiz. Düşünmeyen, sorgulamayan; George Orwell’ın dünyasını hatırlatırcasına farklılığa tahammül edemeyen bir toplumsal iklime sürükleniyoruz. Farklıysan parçalanıyorsun; herkes başka bir tarafa savruluyor. Neyse ki kimse kimseye “düşünme” demiyor artık; buna gerek de yok. Zaten düşünmeyen, sorgulamayan, aynı cümleleri kuran, aynı korkularla hizaya geçen, farklı olana tahammül edemeyen “ideal” insan profili yaratılmaya doğru gidiyoruz.
Orwell’ın dünyasında birey, sistemin dişlileri arasında silikleşirdi. Bizde iş daha pratik: Farklı olan ya törpüleniyor, ya parçalanıyor, olmadı görünmez kılınıyor. Gürültü yok, bağıran yok; herkes usulünce yerini biliyor.
“Aynıların içerisinden farklı olanını nasıl bulacağız?” Evet, tam da bu soru bugün ülkemizin en çıplak, en yakıcı gerçeği gibi duruyor.
Sanki dev bir homojenleştirme makinesinin içinde dönüyoruz. Farklı düşünen, farklı yaşayan, farklı ses çıkaran herkes ya “fazla”, ya “yanlış zamanda”, ya da “şimdi sırası değil” denilerek ayrıştırılıyor. Siyasi kutuplaşma çoktan siyasetin dışına taştı; artık sofrada, sokakta, ekonomide ve cümle aralarında yaşıyor. Her şey ikiye ayrılmış durumda: bizim taraf ve öbür taraf. Arası yok; arada kalmak şüpheli.
İnsanlar aynı cümleleri kuruyor, aynı korkulara sığınıyor, aynı güvenli kalıpların içinde rahat etmeye çalışıyor,konfor alanı denen illet herkese cuk oturmadı mı .Eee birazda havalı duruyor.Farklı olan susturuluyor ya da parçalanıyor. Bir ödül töreninde söylenen o cümledeki gibi: “Parçalanmaya izin vermek ve sonra bütün parçaları yerine tekrar koymak.” Bizde sorun şu: Parçalar artık birbirine uymuyor. Bazıları kayıp, bazıları zorla başka yerlere yapıştırılmış, bazılarıysa bilerek kırılmış. Elimizde yapboz var ama fazla dağılmış.
Toplumsal güven erimiş durumda. Uluslararası araştırmalar söylüyor; ama zaten sokağa çıkınca da anlaşılıyor. Kimse yarının bugünden iyi olacağına pek inanmıyor. Sistem çözüm üretmiyor; daha çok yorgunluk, yalnızlık ve “aynı olursan rahat edersin” hissi üretiyor.
Peki o farklıyı nasıl bulacağız, nasıl yeniden kuracağız?
Muhtemelen büyük, gürültülü hamlelerle değil. Bir şarkıda, bir şiirde, tek bir satırda… Ya da bir programda sorulan basit ama huzur kaçıran bir soruda. Abdulkadir Sevindik’in dediği gibi: “Aynıların içerisinden farklı olanını nasıl bulacağız?” Bu soruyu sormak bile başlı başına bir huzursuzluk yaratıyor. Zaten mesele de bu değil mi?
Küçük, samimi mecralarda o tek cümleyi yakalamak…
Parçalanmış puzzle’ı acele etmeden, birleştirmeye çalışmak…
Farklılığı tehdit değil, baş ağrısı ama gerekli bir zenginlik olarak görmek…
Ve en önemlisi, yalnız bırakılmayı reddetmek.
Ülke bugün ağır, gri bir kubbenin altında gibi. Ama o kubbenin altında hâlâ mum yakanlar var. Büyük ışıklar yok belki; ama inat var. Bir satırla, bir soruyla kapıyı aralayanlar var.
O farklıyı yeniden kurmak belki bir devrimle değil; bu küçük, parçalı, biraz da alaycı direnişlerle mümkün olacak.
Parçalanmışız, evet.
Ama parçalar hâlâ elimizde.
Ve elimizde olduğu sürece, mum kolay kolay sönmez.
Hoş ve mutlu kalın..
