Lider Kimdir?

İnsanlık tarihine bakıldığında; tarih öncesi çağlarda bir ailenin ya da topluluğun lideri olmak için öncelikle kaba güç ve kuvvet öncelikliydi. En iyi avlanan ve en kuvvetli insanlar, onun sayesinde hayatta kalanlar tarafından “lider” olarak tanınırdı. Bilgi ve veri teknolojisindeki ilerlemeler sayesinde günümüzde artık kaba güç değil, yaşadığı topluma daha iyi bir yaşam sunabilmekle ölçülmektedir.

Toplumlara özlenen yaşamı sunma yönünde gelişen “liderlik” kavramında; insan kaynaklarından oluşan sorunlar, katı bürokratik yapılara karşı yoğun eleştiriler ve vatandaşın yükselen sesi, 21. yüzyıl kamu kurumlarında yöneticilerden ziyade lider vasıflı kişilerin yer almasını gerekli kılmıştır.

Liderler; çalışanları ile ortak hareket edip onları yönlendiren, vizyon oluşturarak gelişimleri ve motivasyonları yönünde çaba sarf eden kişiler haline gelmiştir. Kamu çalışanlarının hür iradeleri ile topluma hizmet etmek için uyum içinde çalışmalarını sağlayan güç ise “kamu hizmeti motivasyonu” olarak adlandırılır. Bu gücün oluşmasını sağlayan etken; “lider”ve çalışanların liderleri tarafından gördükleri davranış biçimleridir.

Özellikle 1990’lı yıllardan sonra liderlik kavramının hızlı bir değişim gösterdiği bilinir. Bir zamanlar “sert ve karizmatik liderlik” anlayışı, kurumsal başarı için artık tek başına yeterli gelmiyor.

Başta toplumu yönetmeye talip olan parti liderleri olmak üzere, kamu yönetiminde söz sahibi olan ya da olmak isteyen liderler, geleneksel sert ve karizmatik yönetici kimliğinden çıkamadığında, kamu hizmet motivasyonunu sağlayamıyor. Yani kurum çalışanları, “bu benden daha akıllı değil, sadece ele geçirdiği güçle hükmediyor”, “ne yapsam da itaat ediyormuş gibi gözüküp kendi çıkarıma baksam” anlayışına yöneliyor ki bu durum kurumsal çöküşün başlangıcı oluyor.

Günümüz liderlik anlayışında öne çıkan liderlik türleri; karizmatik liderlik, hizmetkar liderlik, etik liderlik, işlemsel liderlik ve dönüşümcü liderlik olarak tanımlanıyor. Yapılan bilimsel araştırmalarda; karizmatik liderliğin, kamu çalışanlarının hizmet etme motivasyonunu etkileyen en önemli liderlik türü olduğunu gösteriyor. Ancak buradaki lider karizması; güven, saygı ve empati ilişkisine dayalı oluşuyor.

Kurumsal hizmetlerde vizyon geliştirme, vizyonu projelendirme, projeleri paylaşma ve sonuç almadaki yönetici ısrarı; dönüşümcü liderlik vasıflarıyla tanımlanıyor. Ayrıca etik liderlik ve hizmetkar liderlik özellikleriyle de; yönetilenler (vatandaşlar) gözünde yücelmeyi getiriyor.

Demek ki kurumsal liderlik; tek başına sert ve karizmatik bir görüntü yerine aynı zamanda hizmetkar olma, etik davranma/hesap verebilme, strateji geliştirme ve topluma yansıtma özellikleriyle güçleniyor.

Yani belediye bünyesinde görülen ahlaksızlıkların ve yolsuzlukların oluşması durumunda; “bizimle bir ilgisi yok ki, bağımsız bir davranıştır” derseniz, toplumun gözünde, bu liderlik vasıflarından hiçbiriyle ölçülmezsiniz. Tam tersine sorumluluk yüklenip, “bunun kabul edilmesi mümkün değildir, derhal gereken süreçler işletilecektir, bu olayın sorumluluğunu alıyoruz ve nereye uzanırsa uzansın sonuç alana kadar takipçisi olacağız” derseniz, toplumda güven tesis etmiş, aynı zamanda da kurumdaki duruşunuzu netleştirmiş olursunuz.

Bugün coğrafyamızda kurumsal hizmet veren özellikle siyasi partiler ve belediyelerdeki güncel gelişmeler çerçevesinde konuyu değerlendirirseniz, gerçekten “liderliği hak etmiştir” diyebileceğiniz figürleri görebilirsiniz ya da göremeyebilirsiniz. Biz bu kadar söyleyelim, siz daha çok anlayın.

Felsefe alanında Aristotales; “iyi yönetim, güven üzerine kuruludur”, Niccolo Machiavelli; “lider, zor zamanlarda kararsızlık göstermemelidir” derken, sosyal düşünce alanında Max Weber; “sorumluluk etiği, liderliğin en temel unsurudur” demiştir. Siyaset ve kamu yönetimi alanında Abraham Lincoln; “halkın güvenini kaybederseniz, hiçbir şeyi yönetemezsiniz”, W. Edwards Deming; “sorunların çoğu insanlardan değil, sistemden kaynaklanır. Liderin görevi sistemi düzeltmektir” derken, gözümüzden sakındığımız Türkiye Cumhuriyetini kuran Gazi Mustafa Kemal ATATÜRK; “hata yapmak insanlara mahsustur. Hatayı kabul etmek büyüklüktür” sözüyle nasıl da güzel tanımlamıştır.

Hadi şimdi çevrenizde “lider” arayın bakalım.