arda tunca

Nicole Kidman başrolde. Gertrude Bell'i canlandırıyor. Gertrude Bell, Ortadoğu'da gezinmiş bir İngiliz ajanı.

Bilim dünyasında, ilk iklim modellemesi İsveçli bilim insanı Svante August Arrhenius (1859-1927) tarafından 1896’da oluşturulmuştur. Arrhenius, bir fizikçidir. Ancak, çalışmaları kimya alanına da kaymıştır. Arrhenius’un çalışmaları bilim yaşamı boyunca üç başlıkta toplanmıştır: fiziksel kimya, kozmik fizik ve bağışıklık kimyası. Arrhenius’un iklim modellemesi ile ilgili çalışmaları kozmik fiziğin kapsamında yer almaktadır. 1903’te,...

Stefan Zweig, İnsanlığın Yıldızının Parladığı Anlar adlı eserinde Atlantik’in iki yakasını birleştiren telgraf kablosunu insanlık tarihinin dönüm noktalarından biri olarak anlatır. Kablonun döşenmesi, insan iradesinin doğa engellerini aşma kudretinin sembolüdür. Hattın çekilmesi sırasında kablo kopar, tekrar döşenir. Yıllarca süren başarısız denemelerden sonra döşenen hat, “insanlığın sabrının ve inadının” temsilidir. Sonunda, 1866’da...

İklim krizi denince, çoğunluğun aklına karbondioksit (CO₂) geliyor. Genel kamuoyu algısı CO₂ salımı sona ererse, iklim krizinin çözüleceği yönünde. Gerçekten öyle mi? Sera gazları adı verilen ve atmosferde ısı tutan çok çeşitli gazlar var. Sera etkisine sahip yegane gaz CO₂ değil. CO₂ ve bazı diğer sera gazlarının salımında içinde yaşadığımız ve...

İlhan Selçuk’un Yüzbaşı Selahattin’in Romanı adlı eserini lise yıllarımda okumuştum. Yüzbaşı Selahattin bir Osmanlı subayıdır. Harbiye’yi bitirmiş, Osmanlı’nın son dönemlerindeki savaşlarında görev almıştır. Hayatını, savaşlarda yaşadıklarını günlüklerinde kaleme almıştır. Yüzbaşı Selahattin’in oğlu, bu günlükleri kitap haline getirmesi için İlhan Selçuk’a verir ve günlükler bir kitaba dönüşür. Yüzbaşı Selahattin, Harbiye’yi bitirir....

“Anne” diyorum, “yine geldik topraklarımıza”. Ucu sivri tepeli ada gözüktü yine kilometrelerce uzaktan. Annem arabamızın camlarını açıyor çam kokularını ciğerlerimize dolduralım diye. Buram buram kekik kokularıyla, çam kokularıyla doluveriyor arabanın içi bir anda esen rüzgarla. Kıvrıla kıvrıla iniyoruz dik yokuşlu bozuk yollardan. Gözlerinden süzülen yaşları silmeye çalışıyor annem, babam. Evimize...

Bugün, insanlığın karşı karşıya olduğu iki büyük varoluşsal tehdit söz konusu: iklim değişikliği ve yapay zekâ (YZ). Her iki başlık da tek başına bile büyük riskler barındırıyor. Ancak, bir araya geldiklerinde, birbirini besleyen bir döngü ortaya çıkıyor. YZ, iklim krizine ilave bir neden haline geldi. Aynı zamanda, bu krizi hafifletmeye...

Neden Yunan mitolojisi ve tragedyaları Batı felsefesini etkilemiştir? Bu sonunun çok sayıda cevabı var. Ancak, mademki son zamanlarda Aydınlanma felsefesinin kendi içindeki ahlaklı ve ahlaka kayıtsız olan (ahlaksız değil) yönlerini kaleme alıyorum, insanlığın kurtarıcısı Prometheus’un çektiği acılara değinmeden edemeyiz. Mitolojiden Politik Tragedyaya Yunan antik tiyatrosu, üç büyük tragedya yazarı çıkardı....

Türkiye uzun yıllardır ağır enflasyon sorunuyla karşı karşıya bulunan bir ülkedir. Sorun, yalnızca fiyat düzeylerindeki artışı ifade eden teknik bir makroekonomik değişken olarak değerlendirilmemelidir. Türkiye’de enflasyon deneyimi farklı tarihsel dönemlerde belirgin kırılmalar göstermektedir. Dünya Bankası’nın IMF kaynaklı tarihsel serileri, 1960’lı yıllarda yıllık tüketici enflasyonunun çoğunlukla tek haneli seviyelerde seyrettiğini göstermektedir. Ancak, 1970’li...

Dünya tarihinde çok az şehir Konstantinopolis kadar ısrarla, yoğunlukla ve ahlaki bir kararlılık duygusuyla sahiplenilmiştir. Konstantinopolis, yüzyıllar boyunca şehir imparatorluk, din ve medeniyet kimliklerinin kesişim noktasında yer almıştır. Konstantinopolis yalnızca stratejik konumuyla açıklanamaz. Medeniyetler perspektifinden bakıldığında, sahipliğinin tarihsel meşruiyet sağladığı sembolik bir merkezdir. Sembolik anlamlar soyut kalmamıştır. Tekrar eden siyasal...

İlk Bilim Kaşifi Marsilyalı Pytheas (M.Ö. 4. yüzyılın sonları) antik çağın en gizemli figürlerinden biridir. Bir kâşif, astronom ve coğrafyacı olarak, döneminin entelektüel ve coğrafi sınırlarının çok ötesine uzanmıştır. Yunan düşünürlerin çoğunun yeryüzünü aşılmaz uçurumlarla çevrili dar ve ılıman bir uygarlık kuşağı olarak tasavvur ettiği bir dönemde Pytheas, Yunan dünya görüşünü...

Bilginin aydınlanmaya yol açtığı yaygın olarak düşünülür. Bilimsel ilerleme, yüksek eğitim ve entelektüel sofistikasyon, çoğu zaman aydınlanmış bir toplumun işaretleri olarak yorumlanır. Ancak, entelektüel tarih, bu varsayımın son derece sorunlu olduğunu göstermektedir. Felsefe, edebiyat, müzik ve bilim alanlarındaki en parlak zihinlerden bazıları, otoriter rejimleri desteklemiş, baskıcı sistemleri meşrulaştırmış ya da...

Bodrum’un antik adı Halikarnassos’un, Ahameniş İmparatorluğu dönemi’nden Büyük İskender’e uzanan çarpıcı tarih yolculuğunu üç bölümde ele alıyoruz.

Bodrum’un antik adı Halikarnassos’un, Ahameniş İmparatorluğu dönemi’nden Büyük İskender’e uzanan çarpıcı tarih yolculuğunu üç bölümde ele alıyoruz. Bu seri, kentin kaderini değiştiren kırılma anlarını sade bir dille anlatmayı amaçlıyor. Halikarnassos’un (bugünkü Bodrum) tarihi, yalnızca Batı Anadolu’daki bir Yunan kıyı kentinin tarihi olarak anlaşılamaz. M.Ö. 6. yüzyıldan 4. yüzyıla kadar kent,...

Adını hak eden tek özgürlük, başkalarını özgürlüklerinden mahkum bırakmaya veya özgürlüğü elde etme çabalarını engellemeye çalışmadığımız sürece kendi iyiliğimizin peşinden koşmaktır. Yukarıdaki söz, filozof ve iktisadın liberal felsefesinin temellerini atanlardan biri olan John Stuart Mill’e (1806-73) ait. Mill, serbest piyasa ekonomisinin felsefesini yaratanlardandı. Mill’in “özgürlük” anlayışında, bir bireyin özgürlük hakkını...

Bodrum Kalesi’ne gittim. Hakkında yazı yazdığım bir taşın ne kadar süreyle sergileneceğini öğrenmek istedim. Kalede, “Antik Çağda Enflasyon ve Alım Gücü” başlıklı serginin 21 Aralık 2026’da sona ereceğini belirten bir afiş vardı. Bu nedenle, sorduğum soru basitti ama önemliydi: Bu taş da serginin bir parçası mıydı ve sergiyle birlikte kaldırılacak mıydı?...

Giriş Halikarnassos’un tarihi çoğu zaman Hekatomnidler döneminde bir hanedan başkenti olarak kazandığı önem ve Büyük İskender’in seferlerindeki kilit rolü üzerinden ele alınır. Ancak bu yaklaşım, M.Ö. 4. yüzyıla ait bir kent merkezinin önceki dönemlerden gelen özelliklerinin gözardı edilmesi anlamına gelir. Halikarnassos, yapısal olarak çok farklı bir döneme çok daha önceki dönemlerde...

Uygarlığın Çelişki Dolu Yolları başlıklı yazımı üniversiteden mezun olduktan hemen sonra, 22 yaşındayken yazmıştım. Okuduğum kitaplar ve makaleler içimde bir hayal uyandırmıştı: 1492’nin topraklarını fethetmek. Hayal, 2012’de gerçekleşti. Barselona’ya uçtum, oradan da Sevilla’ya. Sevilla’da bir araba kiraladım. Sevilla, Córdoba, Granada, Cádiz ve daha fazlasını keşfetmek üzere yola çıktım. Her adımda Elhamra...